تبلیغات
نمونه های بامرام - آداب رسوم در قشم
نمونه های بامرام
  صفحه نخست       |       تماس با مدیر       |       پست الکترونیک       |       RSS       |       ATOM
 

قشم بزرگ ترین جزیره‌ی مسكونی ایران و یكی از زیباترین و با صفاترین مناطق گردشگری سرتاسر ناحیه‌ی جنوب ایران به شمار می‌آید. این شهرستان از مهم‌ترین مناطق استان هرمزگان بوده و دارای تاریخی طولانی است. سابقه حكومت درقشم به پیش از اسلام می‌رسد. امرای قشم با داشتن نیروی زمینی و دریایی حاكمیت خود را حفظ می‌كرده‌اند. چنان‌كه در كتب تاریخی آمده، توجه به قشم در دوره ایلخانی مغول‌ها بالا می‌گیرد. با ورود پرتغالی‌ها به خلیج فارس، قشم به‌دست آن‌ها می‌افتد و این استیلا تا قرن یازدهم هجری (دوره صفویان) ادامه می‌یابد. از این هر سه دوره بقایایی به‌جامانده كه امروزه جزو آثار دیدنی این منطقه محسوب می‌شوند. شهرستان قشم، با پهنه ای حدود 9/1609 كیلومتر مربع در جنوب استان هرمزگان، در شمال باختری تنگه استراتژیك هرمز، در 26 درجه و 45 دقیقه ی پهنای شمالی و 55 درجه و 47 دقیقه‌ی درازای خاوری نسبت به نیم روز گرینویچ قرار دارد و بلندی آن از سطح دریا 6 متر است. صادرات شهرستان قشم گونه های ماهی ومیگو، صنایع دستی، قایق، لنج و خاك سرخ است. از آن‌جایی که صید آبزیان در این شهرستان از جایگاه خوبی برخورداربوده وبیش‌تر مردم این شهرستان ماهی گیر و كارگر معدن خاك سرخ هستند، ماهی، میگو و خاك سرخ مهم‌ترین صادرات منطقه را تشكیل می‌دهند. از مهم‌ترین صنایع دستی مردم شهرستان قشم می توان به لنج سازی، گلابتون دوزی، خوس دوزی، شك دوزی، سوند و حصیربافی، توربافی، گرگور سازی اشاره کرد. به‌جرات می توان گفت كه لنج سازی قدیمی ترین صنعت سازمان یافته و منظم سواحل جزایر جنوبی ایران است شاید بتوان با احتیاط گفت كه عمر این حرفه و صنعت بومی با تاریخ دریانوردی و بازرگانی ایرانیان قدیم درهم آمیخته است. در حال حاضر بیش‌ترلنج های ساخته شده در جزیره قشم چه از نظر حجم و اندازه و چه نوع شناور به وسیله استادان محلی طراحی و پرداخته می‌شود. یادگیری و آموزش فن جلافی (نجار لنج) به‌طور تجربی است و پسران از پدرانشان به ارث برده اند. این صنعت یك صنعت كاملا مردانه است و زنان در آن دخالتی ندارند
گلابتون دوزی كه یكی از حرفه های سنتی و بومی سواحل و جزایر است به هنری اطلاق می شودكه طی آن دوخت طرح‌های زیبا و منقش روی پارچه با نوارهای طلایی گلابتون و جهت تزیین و زیبایی لباس‌های زنانه و بیش‌تر بروی روسری و شلوار محلی به كار می رود. طرح اصلی از لباس‌های زنانه هند و بنگال گرفته شده است و بیش‌تر مصرف محلی دارد اما در حال حاضر به‌خاطر دارا بودن پوشش و راحتی در استفاده از آن كم و بیش مورد توجه زنان سایر شهرها نیز قرار گرفته است. ابزار كار گلابتون را قلاب، مواد، كپیه وچهارپایه (هاون چوبی) تشكیل می‌دهند.
خوس دوزی نیز یكی‌دیگر صنایع دستی این ناحیه است و به عبور نواری نقره‌ای با پهنای متفاوت از لابه‌لای پارچه های توری، با طرح‌های دل‌خواه اطلاق می‌شود. در خوس نوار نقره ای را بیش تر بر روی روسری كه در اصطلاح محلی «جلویل فوسی» نام دارد به كار می برند.
شك دوزی بافی نیز نواری است كه به وسیله نخ‌های طلایی و نقره ای فلزی بافته می‌شود. وسایل كار شامل یك هاون چوبی و چند قرقره است كه بیش‌تر برای لبه پیراهن و آستین و دور یقه لباس زنانه مورد استفاده قرار می گیرد.
سوند و حصیربافی نیز از مهم‌ترین صنایع دستی مردمان این ناحیه و سرتاسر ناحیه جنوب ایران است. برای ساختن سوند از شاخه برگ‌دار درخت خرما استفاده می‌شود شاخه برگ دار را با طناب‌هایی‌كه از برگ درخت خرما بافته شده است به‌هم متصل كرده و جهت پوشش خانه های مسكونی مورد استفاده قرار می دهند. حصیر نیز از برگ درخت خرما تهیه می‌شود اما در بعضی از آبادی‌های ساحلی جهت حصیربافی استفاده می‌شود. حصیرهای بافته شده بیش‌تر جهت فرش زیرپا، پوشش سقف خانه و لوازم خانگی مورد استفاده قرار می گیرد در گذشته نه چندان دور محصولات ساخته شده از برگ نخیلات یكی از اقلام صادراتی اهالی جنوب، شیخ نشینان بوده است اما در حال حاضر تولید آن بسیار پایین‌بوده و بیش‌تر جنبه مصرفی دارد
توربافی نیز از دیگر صنایع دستی رایج در این منطقه است. اهالی جزیره به‌خصوص‌آن‌ها كه از طریق دریا و ماهی‌گیری امرار معاش می كنند؛ مهارت خاصی در بافتن و وصله كردن تور دارند. در گذشته كه حجم صید و تعداد صیادان كم‌تر از حالا بوده است تمامی تور مورد احتیاج جهت صید توسط خود صیادان و اهالی جزیره بافته می‌شده است كه نخ نایلونی مورد نیاز را از كشورهای عربی وارد می كردند. در حال حاضر بخش عمده اش از تور مورد نیاز صیادان توسط عملیات تامین می‌شود اما هنوز در آبادی‌های قشم، سوزا، رمچاه و هلر تور بافی متداول است و كم و بیش می توانند جواب‌گوی نیاز مصرف خانوار صیاد باشد.
گرگورسازی از دیگر صنایع دستی مردمان جزیره‌ی قشم به شمار می‌آید. گرگور تله‌های سیمی و نیم‌دایره شكلی است كه به‌عنوان وسیله اصلی صیدماهیان كف‌زی از آن‌ها استفاده می‌شود و گرگورسازی در حال حاضر به خاطر كمبود و گرانی سیم مخصوص آن كه وارداتی است رونق گذشته را ندارد اما در صورت تهیه و تامین سیم آن در آبادی‌های صیادی جزیره‌ قشم ساختن گرگور كم و بیش رواج دارد. كوزه گری، گل‌دوزی، برودوزی نیز از دیگر صنایع دستی شهرستان قشم به شمار می‌آیند. از نظر كشاورزی، به ویژه باغ‌داری، شهرستان قشم جایگاهی در حد خودكفایی دارد و از مكان های زیر كشت آن می توان رمكان، توریان، كوشه، كاروان، دیرستان را نام برد. از نظر صنعت و معدن نیز این شهرستان غنی است و از لحاظ جاذبه های گردشگری طبیعی و تاریخی دارای جایگاه ویژه‌ای در استان هرمزگان بوده و اهمیت بسیار زیادی دارد. سواحل‌زیبا و رویایی خلیج‌فارس، جنگل‌های حرا، غار خوربس، كیش كوه) نمكدان)در35 كیلومتری خاور باسعیدو، كوه های اسب رستم و كلاه رستم در حدود 5 كیلومتری جنوب خاوری قشم، دره هشتاد گزی در جنوب باخترقشم و دره سیاه كوه‌ در جنوب خاورقشم برخی از جاذبه‌های طبیعی شهرستان قشم را تشكیل می‌دهند. این در حالی است كه ده ها اثر تاریخی و باستانی در این ناحیه وجود دارد و نیز بازارهای متعدد خرید از سنتی تا مدرن در این شهرستان به بازدیدكنندگان خدمات ارائه می‌كنند.

مکان های دیدنی و تاریخی


سواحل زیبا و رویایی خلیج فارس، جنگل‌های حرا، غار خوربس، كیش كوه) نمكدان)در35 كیلومتری خاور باسعیدو، كوه های اسب رستم و كلاه رستم در حدود 5 كیلومتری جنوب خاوری قشم، دره هشتاد گزی در جنوب باخترقشم و دره سیاه كوه در جنوب خاورقشم برخی از جاذبه‌های طبیعی شهرستان قشم را تشكیل می‌دهند. شهرستان قشم به خاطر داشتن اهمیت در طول تاریخ دارای اماكن و بناهای متعدد تاریخی نیز بوده كه برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از
آب انبارهای لافت از روزگار ماد و هخامنشی : شهر قشم در كناره شمال خاوری روستای لافت
آرامگاه شیخ شاه شهید : جزیره قشم بر بالای تپه باستانی خربس
آرامگاه و زیارتگاه شیخ شاه عمر : جزیره قشم بر بالای تپه ای، در كرانه سوزا
آرامگاه و زیارتگاه سید حسن بن سید منصور: جزیره قشم در لافت
اسكله باسعیدو از دوران ساسانی در 144 كیلومتری شهر قشم
اسكله لافت از دوران ساسانی : در گوشه شمال جزیره قشم و در كنار خور لافت
برج تیرانداز: شهر و جزیره هرمز قشم 
برج ناقوس : شهر و جزیره هرمز قشم
بركه مرمت شده شهر باستانی خوربس : جزیره قشم
بنای حاكمان جزیره : در شمال باختری زمین های كرانه ای شهرهرمز
تكیه و مسجد ویران باسعیدو : جزیره قشم
چاه ترنبك : شهر و جزیره هرمز قشم
خانه زعفرانی : شهر و جزیره هرمز قشم 
خرابه های خوربس از دوران ساسانی : در15 كیلومتری جنوب باختری قشم و در كناره خلیج فارس
خرابه های دژ پرتغالی ها : شهر و جزیره هرمز قشم 
خرابه های مكتب خانه (3 بنای چهارطاقی) : شهر و جزیره هرمز قشم
دخمه خربس از دوران اشكانی : شهر قشم 
دژ پرتغالی ها : جزیره هرمز
زیارت خضر و الیاس: شهر و جزیره هرمز قشم
زیارتگاه بی‌بی مریم‌در میان گورستان كهنه : جزیره قشم
ساختمان شیخ عبدالرحمان (قلعه نادری) : در قشم
سد ساسانی تل بالا، ‌از دوران پیش از اسلام : در 3 كیلومتری باختر قشم در مسیر راه قشم، درگاهان
سد دم از دوران ساسانی : شهر قشم
هم چنین انواع بازارهای سنتی و جدید در این شهرستان اقدام به ارائه كالاهای مرغوب با قیمت های مناسب برای جهانگردان می كنند كه در سال های اخیر این وجهه از قشم نیز بسیار مورد توجه گردشگران قرار گرفته است.


صنایع و معادن


شهرستان قشم از لحاظ صنایع نیز دارای توانایی‌هایی است كه از مهم‌ترین صنایع این شهرستان می توان لنج سازی، قایق فایبرگلاس، شیلات، پارچه بافی و صنعت پالایش نفت و گاز كورزین را نام برد. مرا كز اولیه ساخت لنج در جزیره قشم لافت،گوران، و دولاب هستند. این آبادی‌ها با داشتن خورهای طبیعی امروزه نیز از مراكز بزرگ تولید و ساخت لنج های سنتی هستند. در حال حاضر بیش تر لنج ها در شهر قشم، كولقان، ‌درگهان، رمچاه، سوزا لافت، دولاب، و گوران ساخته می شوند. پالایشگاه گازگورزین قشم، كه از پنج حلقه چاه تغذیه می كند، پس از پالایش، به وسیله لوله های 12 اینچی از لافت كهنه به بندر پل و پس از 70 كیلومتر به نیروگاه بندرعباس می رسد تا انرژی گازی را به الكتریسیته تبدیل كند. توان پالایش و حمل گاز طبیعی به نیروگاه حرارتی بندرعباس در صورت امكان مصرف روزانه یكصد میلیون فوت مكعب است
از معادن شهرستان قشم می توان معدن نمک، منابع گاز قشم، معدن سنگ لاشه، شن و ماسه و معدن خاک سرخ در شهر هرمز را نام برد. كوه نمكدان در 85 كیلومتری شهر قشم قرار دارد. این منابع به كونه تپه های گنبدی شكل و به قطر 7 كیلومتری و بلندی 237 متر از سطح دریا قرار گرفته اند و انبارهای آن 420 هزار تن برآورده شده است. در حال حاضر از معدن نمكدان، سه گونه نمك آبی (پایو)، كوهی، بلور (تركه) بهره برداری می شود. به دنبال اجرای پروژه هایی مانند صنایع فولاد، مس سرچشمه و نیروگاه حرارتی توانیر، بهره برداری از گاز گورزین جزیره قشم آغاز شد و منابع گاز سلخ جزیره به دلیل نامرغوب بودن (ترش) مورد استفاده قرار نگرفت. شركت ملی نفت ایران از چندین سال پیش اقدام به كاوش، ‌حفاری در جزیره قشم كرده و در همه كاوش ها به منابع گاز طبیعی دست یافته است.


کشاورزی و دام داری


از نظر كشاورزی، به ویژه باغ‌داری، شهرستان قشم جایگاهی در حد خودكفایی دارد و از مكان های زیر كشت آن می توان رمكان، توریان، كوشه، كاروان، دیرستان را نام برد. فرآورده های كشاورزی این شهرستان مانند گندم، جو، تره‌بار به اندازه نیاز محلی تولید شده و فرآورده های باغی شامل خرما و مركبات (لیموترش و پرتقال) علاوه بر نیاز محلی، صادر نیز می شوند. بیش تر فرآورده های جزیره قشم در دشت توریان به عمل می آید و آب كشاورزی آن، به وسیله 300 حلقه چاه نیمه ژرف و یك سد خاكی تأمین می شود. علاوه بر آن، ‌5 سد خاكی در این شهرستان بنا شده است. دام‌داری به ویژه پرورش بز، گوسفند، گاو، گوساله و شتر در این شهرستان رواج دارد، كه از میان آن ها بز تالی (جزیره ای و پاكستانی) اهمیت ویژه ای داشته، به طوری كه پرورش بز تالی جزیره ای به دلیل دارا بودن پاره ای ویژگی از رونق زیادی برخوردار می باشد.


مشخصات جغرافیایی


شهرستان قشم، با پهنه ای حدود 9/1609 كیلومتر مربع در جنوب استان هرمزگان، در شمال باختری تنگه استراتژیك هرمز، در 26 درجه و 45 دقیقه ی پهنای شمال و 55 درجه و 47 دقیقه‌ی درازای خاوری نسبت به نیم روز گرینویچ قرار دارد و بلندی آن از سطح دریا 6 متر است. درازای جزیره 112 كیلومتر و پهنای آن، 11 تا 33 كیلومتر است. شهرستان قشم جزو نواحی گرم ومرطوب بوده و رطوبت هوا در آن بالا است. در این ناحیه تنها دو فصل وجود دارد. فصل طولانی گرم و مرطوب كه از اواخر اسفند آغاز شده و تا اواخر آبان ادامه دارد. دو فصل كوتاه و معتدل دیگر، كه بیش‌تر بارندگی‌های شهرستان، در این فصل ها صورت می گیرد. درجه حرارت هوا در تابستان 35 تا 46 و در زمستان 15 تا 25 درجه سانتی گراد در نوسان است. اندازه بارندگی قشم، در بخش بندی آب و هوایی، قسمتی از منطقه گرمسیری ایران می باشد و چهره رویشی آن، جزو جنگل های نیمه حاره‌ای یا شبه حاره‌ای به شمار می رود. این ناحیه به دلیل فرسایش بادی و آبی، شنی بودن ژرفای اندك خاك رویشی و دیگر عامل های محدود كننده چون اندازه بارندگی، آب و هوای گرمسیری و از نگاه پوشش گیاهی، فقیرمی باشد. جزیره قشم را كوهستان های آهكی با بریدگی های بیش تر تند و پابرجا فرا گرفته اندكه از كرانه جزیره فاصله های گوناگونی دارند، بعضی به كرانه چسبیده و برخی دیگر تا چند كیلومتر از آن فاصله دارند. بلندترین نقطه این كوهستان، در 35 كیلومتری خاور باسعیدو و به نام «كیش كوه» حدود 350 متر بلندی دارد و از نمك تشكیل یافته است. به همین جهت مردم آن را«نمكدان» نامیده اند. جمعیت شهرستان بندرقشم، ‌در سرشماری عمومی نفوس و مسكن سال 1375 هـ . ش، 72981 نفر، شامل 37346 نفر مرد و 35635 نفر زن بوده است. مردم محلی قشم ایرانی الاصل بوده و شماری هم عرب نژاد در این شهر به سرمی برند. مردم این شهرستان مسلمان پیرو مذهب سنی شافعی و شیعه جعفری بوده و به زبان فارسی و گویش شیرین بندری و عربی سخن می گویند. قشمی ها متدین، سخت كوش، پاك اندیش، و میهمان نوازند. مردم قشم مانند زبان های هند واروپایی نام پسران و دختران خود را از نام اشیاء، درختان و جانوران انتخاب می کنند. («آهن» و«كهور» برای پسران و«لیتک» كه گونه ای نام است برای دختران)
فاصله هوایی شهر قشم تا تهران 1074 كیلومتر و فاصله دریایی آن تا خرم‌شهر 570، تا بندر امام خمینی 550، تا كویت 540، تا بندر گناوه 450، تا جزیره كیش 165، تا جزیره سوری 120، تا جزیره بوموسی 100، تا بندر لنگه 120، تا شارجه 120، تا بندرعباس 11، تا بندر جاسك 125، تا بندر چابهار 295، تا عمان 245 مایل است. از شهر و بندر قشم كه در گوشه خاوری جزیره قرار گرفته، راه آسفالته ای به درازای 124 كیلومتر به سوی باختر تا بندر باسعیدو كه در گوشه باختری جزیره قرار دارد، کشیده شده است. از طریق همین راه، مركز شهرستان به نواحی و آبادی‌های مهم جزیره مانند سوزا، ( 30 كیلومتر )، درگهان ( 20 كیلومتر ) و لافت (56كیلومتر ) می پیوندد.

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی


جزیره قشم، در گذر زمان به نام های آرا راكتا، آاراكتا، كاون، ابركاون، بركمان، ‌ابركافان، بنی كاوان، ابن كاوان، كیش، قیس، طویله(دراز)، لافت، لار، باسعید(باسعدو )، كسم، كشم، جاسك، ‌خاسك، قاسمی، جسم و قشم سرشناس بوده است و ایرانیان پیش از اسلام، این شهر و جزیره را «برخت» و «ابركاوان» می خوانده اند. این جزیره به دلیل دراز بودن، از سوی عرب ها، به طویل ( طویله، دراز)، نام گذاری شد. نام گذاری آن به یافت یا لافت نیز، به دلیل وجود‌ آبادی لافت، كه از بزرگترین روستاهای قشم است، می باشد. عرب ها شهر و جزیره قشم را بیش تر با( ك) فارسی نوشته اند و همچنین فارسی زبانان و ساكنان محلی لارستان نیز( ك) را جایگزین (ق) کرده و قشم را به گونه فارسی آن «كشم» گویند. یكی از نام های پیشین شهر و جزیره قشم «لار» بوده است، زیرا روزگاری بخش بزرگی از كرانه ها، بندرها وجزیره های خلیج فارس، زیر نظر حكمرانان لارستان اداره می شد، و به این بندرها و جزیره ها لار می گفتند و نام های جزیره لارك و لارستان نیز از این نام، ریشه گرفته اند. در گذشته جزیره قشم را به دلیل مركز توانایی و حاكم نشین آن، نام گذاری كرده بودند. روزگاری كه باسعیدو(باسعدو)، مركز حكومت بوده جزیره قشم را «باسعیدو» نامیده بودند
شهر و جزیره قشم پیش از اسلام، از هزاره 3 پ . م و به گفته ای از هزاره 8 پ . م به بعد در قلمرو ایلامیان، هخامنشیان، اشكانیان و ساسانیان بوده است. با برافتادن دولت ساسانی، قشم كه از پایگاهای دریایی، بازرگانی و نظامی ساسانیان بود، به دست مسلمانان افتاد ومردم شهر و جزیره قشم خانه های خود را رها نموده و به نواحی آرام تری كوچ كردند. این وضع تا دوران حكومت خاندان های ایرانی ادامه داشت تا این که در سده های 3 و 4 هـ . ق، قشم بار دیگر پیشرفت كرد وبه دلیل وجود آب شیرین در مركز جزیره، گروههای تازه ای به كار كشت پرداختند. از اواخر سده 7 هـ . ق شهر و بندر قشم بار دیگر پایگاه خوبی برای بازرگانان حوزه خلیج فارس گردید. اما ناآرام بودن ایران (سده 8 تا 10 هـ . ق) میدان را برای تاخت و تاز عرب های قاسمی باز گذاشت و مردم قشم سال ها در رنج بودند. حكومت صفوی، با پایان بخشیدن به این اوضاع، کارهای عمرانی بسیاری را انجام دادند. متأسفانه در این دوران به دلیل دخالت های استعمارگران اروپایی و گرفتاری های ایران با كشورهای عثمانی، شهر و جزیره قشم به دست پرتغالی ها افتاد. اما به كوشش شاه عباس بزرگ صفوی دست پرتغالی ها برای همیشه از پهنه دریای پارس و قشم كوتاه شد. باوجود فراز و نشیب های زیادی که شهر و جزیره قشم در350 سال بعد داشت، این جزیره از نواحی ویژه و مورد توجه دولت است و برنامه های عمرانی و اقتصادی بزرگی كه در دست انجام است، دگرگونی های شگرفی را‌ در جایگاه مردم قشم از نظر فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی به وجود خواهد آورد






نوع مطلب : مطالعات هشتم، عمومی، 
برچسب ها :
ارسال شده در: پنجشنبه 25 شهریور 1395 :: توسط : امیرحسین پرمر


 
درباره وبلاگ
مدیر وبلاگ : امیرحسین پرمر
نظرسنجی
به چه درس هایی علاقه دارید؟












آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :